SŁONECZNA SKAŁA (wybrane artykuły).

Za zgodą 

Towarzystwa Przyjaciół 

Anny Jenke

prezentuję tu niektóre materiały

ze  " Słonecznej Skały"....

Zachęcam do czytania .

numer 81:




A P E L

Anny Jenke jako nauczyciela i wychowawcy 


SPRAWY WCIĄŻ AKTUALNE




„Dzieci – oto pierwsza i najważniejsza
troska naszych czasów. . .
My dorośli, których przyćmiło głuche milczenie,
przygniótł ciężar walki o byt,
my, którym nieraz tak trudno pójść do ludzi
z duszą bogatą  w miłość,
którzy w atmosferze walki o pieniądze,
zapominamy, gdzie wartość prawdziwa.
Mamy dzieci.
To skarb i prawdziwe bogactwo.
Dzieci, to promień słoneczny co rozjaśnia świat.
Jeśli w dobie zmaterializowania,
na wszystko patrzymy poprzez korzyści,
to nie zapominajmy,
że modlitwa dzieci działa cuda.
Niech Matka Boża weźmie je wszystkie
w swoja opiekę i sprawi, by ich niewinne serca
wprowadziły ład i miłość do domów naszych”.
           
Jenke; Dz. i rozw., s. 310)

Anna, świadoma ogromnych zagrożeń, ostrzegała:

„Lecimy w przepaść,
co nie ulega wątpliwości – chodzi o zło moralne
i ten właśnie nowy „potop” zaprogramowanego zła …
Prośmy Matkę Bożą, by wyprosiła nam siły
i odwagę do spojrzenia prawdzie w oczy.
Byśmy żarliwie zabrali się do dobrej roboty –
każdy na ile go stać (…).

Bądźmy realistami i w tani sposób
Nie pocieszajmy siebie i nie rozgrzeszajmy …
Za kilkanaście lat będą oceniać,
jak nasze pokolenie wywiązało się
z odpowiedzialności za dzisiejsze czasy,
za dzisiejszą młodzież …
Ta młodzież to nasze zadanie
dane nam przez Boga …
Kto pomoże dziś?
Prasa? Literatura? Radio? Telewizja? Film?
Te wymienione czynniki zalewają młodzież
ciemną mazią tematów przerastających odporność
młodych umysłów i serc.
Odpowiedzialność za słowo mówione
i pisane – jest żadna.
Widać eskalację w zakresie poruszania tematów
trudnych w sposób nieodpowiedzialny (…).

Jak ratować?

Zdajemy sobie sprawę,
że najcudowniejsze wykłady nie pomogą,
jeśli nie postawi się mocno pracy nad sobą,
nad wolą, nad charakterem.
Najwięcej może tu pomóc częsta spowiedź
młodego człowieka
i wiązanie życia z Chrystusem w Eucharystii”.

Rodzice tylko w niejasny sposób
zdają sobie sprawę z niebezpieczeństwa.
Niektórzy mają dobrą wolę i od nich
trzeba by zacząć.
Oni pragną i oczekują rad pedagogizujących.
Cykle pogadanek dla rodziców
z zakresu zagadnień wychowawczych.
Jest to sprawa paląca, pilna!”.

Jenke; Fakty i sugestie)

Ostrzeżenia Anny Jenke są aktualne. Zaprogramowane zło  realizuje się
w rodzinach, szkołach. Należy pilnie poszukiwać skutecznych metod wychowawczych, by położyć tamę złu. Trzeba nam więcej mądrych, odważnych pedagogów i wychowawców. Nauczyciel i wychowawca nie może godzić się na przeciętność. Musi sam zadbać o swój poziom intelektualny i moralny. Musi sięgać do źródła sił i mocy, by podołać trudnej pracy – czyli do modlitwy.
Anna Jenke wiele modliła się, by mogła należycie wypełnić swoje powołanie.
Modliła się za siebie, ale też za innych pedagogów. Oto słowa jej modlitwy:

                        „Matko Cudownej Przemiany” – spraw,
                        byśmy szukali zawsze powołania,
                        pracowali nad swoim charakterem,
                        wznosili się wyżej
                        i nigdy nie godzili się na miernotę” .

Jenke; Dz. i rozw., s.314)

„Prośmy o łaski Boże dla Polskich Nauczycieli,
by poczuli się odpowiedzialni w swym powołaniu przed:
            - Bogiem,
            - przyszłością,
            - własnym sumieniem.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                      Módlmy się za tych, którzy już nie mogą pracować w szkole,
ale sercem są blisko niej.
Módlmy się za nauczycieli tych głęboko świadomych
i tych zagubionych,
by w Jezusie szukali żywej wody.
Jenke; Dz. i rozw., s. 358).

„Módlmy się za wszystkich wychowawców młodzieży,
aby byli wzorem moralności dla swoich wychowanków”.

Jenke; Dz. i rozw., s.332)

Anna Jenke apeluje, by uwrażliwiać młodzież na  prawdziwe wartości. Uczyć dobrego, pięknego życia, opartego na Ewangelii, bo tylko taka droga zaprowadzi do właściwego celu. Skuteczną metodą jest przykład życia nauczyciela i wychowawcy.



 



Teresa Kaniowska – nauczyciel konsultant


Dzieci – miłość moja, duma moja,
troska moja
Janusz Korczak



Jak mam pokochać moje dziecko?
Nie miałem od kogo się tego nauczyć

Artykuł nawiązuje do losów wychowanka Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego, który w wieku 6 lat został umieszczony w Domu Dziecka. We wczesnym dzieciństwie nie zaznał miłości i czułości rodzicielskiej, w szkole zaczął sprawiać trudności wychowawcze. Niedawno sam został ojcem, czy będzie w stanie zaspokoić emocjonalne potrzeby swego dziecka…


Wprowadzenie do problematyki artykułu myślą Janusza Korczaka wiąże się ze wskazaniem na potrzebę sięgnięcia do metod wychowawczych oraz spuścizny literackiej tego wielkiego pedagoga, pisarza, lekarza i przede wszystkim człowieka.
W Roku Korczakowskim postać tego pedagoga i jego miłość do dzieci niejednokrotnie stanie się motywem przewodnim działań nie tylko nauczycieli, ale też
i rodziców, poszukujących skutecznych metod wychowawczych i sposobów rozwiązywania trudnych sytuacji, jakie pojawiają się w zachowaniu coraz młodszych dzieci. Warto zatem, będąc zarówno nauczycielem, jak i rodzicem, zadać sobie pytanie: czy dziecko, którym się opiekuję – powtarzając za Januszem Korczakiem – to: „miłość moja, duma moja, troska moja”? W jednej z jego ważniejszych książek „Jak kochać dziecko” znajdziemy wskazanie „Chcę by zrozumiano, że żadna ksiązka, żaden lekarz nie zastąpią własnej czujnej myśli, własnego uważnego spostrzegania”. W przypadku małego dziecka w szkole, ucznia pierwszego etapu edukacyjnego, niewątpliwie największą troską rodziców i nauczycieli powinno być zapewnienie mu bezpieczeństwa emocjonalnego. Stanowi ono bowiem podstawę dalszych zabiegów związanych z nabywaniem przez dziecko kompetencji umożliwiających uczestnictwo w procesie nauczania i uczenia się, istotnych dla kolejnych etapów edukacyjnych.

Dziecko – miłość moja

Tak myślą o dziecku wszyscy rodzice. Przekazując dziecko pod opiekę nauczyciela/wychowawcy, prawdopodobnie oczekują, że taki sam stosunek do ich dziecka będzie miał nauczyciel. Nauczyciel  przejmuje rolę rodzica na kilka godzin dziennie. W tym czasie rodzicom towarzyszy wiele obaw wynikających z rozstania z dzieckiem – troska, czy poradzi sobie z rolą ucznia, czy będzie umiało funkcjonować w grupie. Z lękiem przekraczają szkolne progi również dzieci i coraz częściej zdarza się, że różnymi wątpliwościami pozostają obarczone   nie tylko uczniowie pierwszego etapu edukacyjnego.
            Dla młodszych dzieci bardzo istotne są pierwsze doświadczenia związane z uczeniem się, pierwsze osiągnięcia czy niepowodzenia. Ważny jest emocjonalny stosunek dziecka do osiągnięć lub niepowodzeń. Niebagatelne znaczenie mają lęk, nieśmiałość i umiejętność zaakceptowania nieobecności rodziców. Czy nauczyciel jest do tego przygotowany? Na jakie trudności może napotkać? Gdzie powinien poszukiwać pomocy? Czy z trudnym problemem pozostaje w szkole sam, gdy nie potrafi go rozwiązać? Dlatego należy  pamiętać, że  kompetencje  nauczyciela  pierwszego etapu edukacyjnego mają duży wpływ na funkcjonowanie ucznia, także na dalszych etapach edukacyjnych.
            Dostrzegamy tutaj potrzebę ścisłej współpracy nauczycieli z rodzicami. Jest ona konieczna nie tylko w celu kontynuowania procesu wychowawczego realizowanego przez rodziców. Jest niezbędna do kształtowania u dzieci nowych postaw, powinna ułatwić im nabycie umiejętności uczestnictwa w procesie nauczania, pracy czy zabawy w większej grupie uczniów.
Posługując się na wstępie przesłaniem Janusza Korczaka, chciałabym zwrócić uwagę na dziecko znajdujące się w sytuacji szczególnej – dziecko opuszczone przez rodziców. Takimi dziećmi są wychowankowie placówek opiekuńczo-wychowawczych, resocjalizacyjnych lub socjoterapeutycznych.
            Wszystkie dzieci mają prawo do mądrych, kochających rodziców, którzy przeprowadzą je bezpiecznie przez wszelkie trudności, ochronią przed zachowaniami ryzykownymi, ukształtują postawy i przekażą wartości. Wychowankowie placówek opiekuńczo- -wychowawczych i resocjalizacyjnych nie posiadają takiego zaplecza emocjonalnego. Ich rodzice mają ograniczone prawa rodzicielskie lub są ich pozbawieni
z powodu niedostatecznego wypełniania obowiązków rodzicielskich. Dzieci wówczas najczęściej stają się wychowankami placówek opiekuńczo-wychowawczych lub trafiają do rodzinnych środowisk zastępczych. Różnie układają się ich losy w placówce, rodzinie zastępczej  i w szkole. W związku z tym niemal wszyscy mają zaburzone poczucie tożsamości oraz bardzo niską samoocenę.

Jak mam pokochać moje dziecko? Nie miałem od kogo się tego nauczyć – to wypowiedź jednego z wychowanków Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego.
Michał został umieszczony w Domu Dziecka w wieku sześciu lat. Prawdopodobnie w jego wczesnym dzieciństwie nastąpiła deprywacja wszystkich potrzeb istotnych dla prawidłowego rozwoju emocjonalnego, budowania obrazu własnej tożsamości, poczucia własnej wartości, bezpieczeństwa, umiejętności nawiązywania kontaktów, funkcjonowania w grupie czy okazywania uczuć. Nie mógł doznać czułości i miłości rodzicielskiej od uzależnionej od alkoholu matki, która zmarła niedługo po jego umieszczeniu w placówce. Okazywania uczuć nie nauczył go ojciec, gdyż nie interesował się losem syna. Z wypowiedzi Michała wynika, że nie nauczyli go tego również wychowawcy w Domu Dziecka i nauczyciele w szkole. O swojej wychowawczyni mówi: „Ona się nigdy nie uśmiechała”. W Domu Dziecka zawsze czuł się kimś niechcianym.
Michał za kilka miesięcy osiągnie pełnoletniość. Mogłam poznać jego losy, ponieważ                       w Wydziale Resocjalizacji i Socjoterapii Ośrodka Rozwoju Edukacji realizujemy zadanie związane ze wskazywaniem miejsc dla nieletnich, wobec których sąd rodzinny zastosował środek wychowawczy w postaci umieszczenia w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym lub Młodzieżowym Ośrodku Socjoterapii. Z umieszczeniem Michała w MOW były w ubiegłym roku trudności trwające ponad sześć miesięcy. Chłopiec uciekł z Domu Dziecka i wykonanie orzeczenia sądu, zgodnie ze wskazaniem miejsca przez ORE, nie było możliwe, ponieważ nikt nie wiedział, gdzie on przebywa. Michał powrócił do Domu Dziecka przed Świętami Bożego Narodzenia, przepraszając i deklarując chęć ukończenia gimnazjum w MOW lub szkole dla dorosłych. Poinformował dyrekcję i wychowawców, że nie było go z powodu bardzo istotnych okoliczności.
Michał został ojcem dziewczynki, która ma w tej chwili pół roku i próbował jakoś poukładać swoje życie. Dyrektorka Domu Dziecka niemal natychmiast zgłosiła do ORE potrzebę ponownego wskazania miejsca dla Michała w MOW, nie informując o przyczynie niedoprowadzenia do wcześniej wskazywanego Ośrodka. Wskazaliśmy pierwsze wolne miejsce, które  udało się jak najszybciej znaleźć, zgodnie z właściwym dla niego etapem edukacyjnym, niestety znajdowało się daleko od miejsca zamieszkania. Dzięki tej okoliczności poznaliśmy historię Michała, gdyż sam zwrócił się z prośbą   o wskazanie miejsca w Ośrodku położonym jak najbliżej miejsca zamieszkania jego partnerki i dziecka. To wtedy m.in. powiedział o swoich obawach dotyczących poradzenia sobie z rolą ojca,  
o tym, że bardzo chciałby umieć okazywać miłość swojemu dziecku i przyszłej żonie i o tym, że nie miał od kogo się tego nauczyć. Wielokrotnie podkreślał, jak bardzo czuł się kimś niechcianym w Domu Dziecka. Trafił tam, mając zaledwie sześć lat. Czy ktoś powiedział
o Michale: dziecko – miłość moja? Czuł się niechcianym  dzieckiem w placówce i nic nieznaczącym małym dzieckiem w szkole. Prawdopodobnie nie dla wszystkich wychowawców w placówce i nauczycieli w szkole był kimś obojętnym, nieakceptowanym, odrzuconym –  ale on to tak zapamiętał!
            Warto postawić pytanie: dlaczego? Działania dydaktyczne, wychowawcze, profilaktyczne i opiekuńcze traktowane są w szkole kompleksowo, służą realizacji tych samych celów skierowanych na wszechstronny rozwój ucznia i powinny dotyczyć wszystkich uczniów. Nauczyciel, oprócz wiedzy i umiejętności związanych z realizacją określonych zajęć edukacyjnych, powinien posiadać wiedzę z zakresu psychologii rozwojowej, wychowawczej, psychologii zdrowia, problematyki uzależnień, socjologii i prawa. Niezbędne jest również posiadanie zasobu kompetencji przydatnych w pracy wychowawczej.

Dziecko – duma moja

Tak chcieliby myśleć o swoim dziecku wszyscy rodzice. Nauczyciele, wkładając wiele wysiłku w nauczanie i wychowanie uczniów, również mają takie oczekiwania. Chcą, żeby dzieci osiągały jak najlepsze wyniki, gdyż stanowią one najpełniejsze potwierdzenie  zawodowych kompetencji nauczycieli, związanych z nauczaniem i wychowaniem.
Ale porównywanie osiągnięć uczniów ze szkół jednego typu na danym terenie może prowadzić do niekorzystnego zjawiska pogoni za jak najlepszą pozycją w rankingu. Wówczas wątpliwe wydaje się  wyrównywanie szans edukacyjnych, mało realne – skupienie uwagi na osiągnięciach adekwatnych do możliwości psychofizycznych uczniów, trudne – dostosowanie wymagań do możliwości.
Pojawia się potrzeba podkreślenia, jak ogromne znaczenie dla oceniania osiągnięć ucznia ma dokonanie w okresie przedszkolnym lub wczesnoszkolnym diagnozy obejmującej rozpoznanie indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych ucznia, jego
zainteresowań i uzdolnień oraz możliwości psychofizycznych.
Zgodnie z przepisami Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 listopada 2010 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz. U. Nr 228, poz. 1487): „§ 18. 1. Nauczyciele, wychowawcy grup wychowawczych oraz specjaliści w przedszkolu, szkole i placówce prowadzą działania pedagogiczne mające na celu:
1) rozpoznanie indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych uczniów, w tym uczniów szczególnie uzdolnionych, oraz zaplanowanie sposobów ich zaspokojenia, w tym:
a) w przedszkolu – obserwację pedagogiczną zakończoną analizą i oceną gotowości
    dziecka do podjęcia nauki w szkole (diagnoza przedszkolna),
b) w klasach I–III szkoły podstawowej – obserwacje i pomiary pedagogiczne mające
    na celu rozpoznanie u uczniów ryzyka wystąpienia specyficznych trudności
    w uczeniu się,
c) w gimnazjum i szkole ponadgimnazjalnej – doradztwo edukacyjno-zawodowe;
2) rozpoznanie zainteresowań i uzdolnień uczniów, w tym uczniów szczególnie
    uzdolnionych, oraz zaplanowanie wsparcia związanego z rozwijaniem
    zainteresowań i uzdolnień uczniów.
2. W przypadku stwierdzenia, że uczeń ze względu na potrzeby rozwojowe lub edukacyjne wymaga objęcia pomocą psychologiczno-pedagogiczną, nauczyciel, wychowawca grupy wychowawczej lub specjalista informuje o tym niezwłocznie dyrektora przedszkola, szkoły lub placówki”.
Istotne są także zadania pedagoga i psychologa określone przepisami § 29:
Do zadań pedagoga i psychologa w przedszkolu, szkole i placówce należy ponadto:
1)      prowadzenie badań i działań diagnostycznych dotyczących poszczególnych
2)       uczniów,  w tym diagnozowanie indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych, a także wspieranie mocnych stron uczniów;
3)      minimalizowanie skutków zaburzeń rozwojowych, zapobieganie zaburzeniom
4)      zachowania oraz realizacja różnych form pomocy psychologiczno-pedagogicznej w środowisku szkolnym i pozaszkolnym poszczególnych uczniów;
5)  prowadzenie terapii indywidualnej i grupowej”.

Biorąc pod uwagę przypadek Michała, przy rzetelnym podejściu do realizacji opisanych zadań, można było rozpoznać nie tylko deficyty, zwłaszcza w sferze emocjonalnej                      i społecznej, ale przede wszystkim wzmocnić jego poczucie wartości i samoocenę, odkrywając i rozwijając uzdolnienia. Michał jest bardzo muzykalny, lubi i umie tańczyć.
W przyszłości, jeżeli uda mu się ułożyć pozytywnie swoje dorosłe życie, chciałby założyć szkołę tańca. Takie są jego marzenia. Uzyskanie wsparcia w zakresie rozwijania uzdolnień
w placówce zastępującej mu dom rodzinny i w szkole mogło być podstawą spełnienia marzenia znacznie ważniejszego, może ktoś mógłby powiedzieć o Michale: dziecko – duma moja.

Dziecko – troska moja


Zdiagnozowanie przyczyn utrudniających pełne uczestnictwo ucznia w procesie dydaktyczno-wychowawczym na pierwszym etapie edukacyjnym jest istotne dla oceny ryzyka wystąpienia  problemów na dalszych etapach.
Michał zaczął sprawiać trudności wychowawcze w ostatniej klasie szkoły podstawowej                         i w gimnazjum. Próbował wziąć odwet za upokorzenia odczuwane w pierwszych latach szkolnych, związane z odrzuceniem przez rówieśników i nierówne, w jego odczuciu, traktowanie przez nauczycieli. Był z „bidula”, czuł się gorszy, nie miał domu i nikogo bliskiego. Odczucia te nie mogły być podstawą pozytywnego rokowania co do przyszłości Michała bez udzielenia mu pomocy specjalistycznej, poprzedzonej diagnozą potrzeb.
Ujawnione w okresie adolescencji zaburzenia, głównie w sferze emocji – manifestujące się niegrzecznymi, agresywnymi wypowiedziami adresowanymi do nauczycieli i wychowawców, wagarami, bójkami na terenie szkoły – stały się przyczyną skierowania wniosku do sądu rodzinnego o zastosowanie wobec Michała środka wychowawczego w postaci umieszczenia najpierw w młodzieżowym ośrodku socjoterapii, później (z powodu niezaakceptowania pobytu w MOS i ucieczek) w młodzieżowym ośrodku wychowawczym.
Taka jest droga do placówki resocjalizacyjno-wychowawczej niemal każdego kandydata, nie tylko wychowanka placówki opiekuńczo-wychowawczej, nie tylko dziecka wychowującego się w dysfunkcjonalnym środowisku rodzinnym, ale również dzieci ze środowisk funkcjonujących prawidłowo, czyli z tzw. dobrych domów.

W 2011 roku Wydział Resocjalizacji i Socjoterapii ORE wydał 11 tysięcy wskazań dla nieletnich umieszczanych w młodzieżowych ośrodkach socjoterapii i młodzieżowych ośrodkach wychowawczych na terenie całego kraju. Liczba miejsc w ośrodkach wynosiła
w tym czasie 8136, co oznacza, że w przypadku niektórych nieletnich czynności związane
z wykonaniem orzeczenia sądu rodzinnego trzeba było powtórzyć kilkakrotnie, z powodu
z trudności w doprowadzeniu nieletniego do wskazanego ośrodka. Wszystkie miejsca
w ośrodkach przez większą część roku były zajęte. Gdyby ponad 8 tysięcy dzieci i młodzieży, przebywających często daleko od swojej rodziny, szkoły czy kolegów z podwórka – co nie pozostaje bez wpływu na rozwój kompetencji społecznych – zgromadzić w jednym miejscu, ich liczba byłaby porównywalna do liczby mieszkańców średniej wielkości miasta; natomiast indywidualnie – czasami w ośrodkach znajdowało się od jednego do dwóch uczniów z tej samej szkoły. Zwracam uwagę na ten aspekt ze względu na skalę                               i stopień skompilowania zjawiska, pragnąc pobudzić do refleksji wiele osób i instytucji ze środowisk lokalnych odpowiedzialnych za rozwiązywanie problemów społecznych na danym terenie.
Zgodnie z treścią art. 5a ustawy o systemie oświaty zapewnienie kształcenia, wychowania 
i opieki, w tym profilaktyki społecznej, jest zadaniem oświatowym jednostek samorządu terytorialnego różnych szczebli, w odniesieniu do szkół i placówek różnych typów.
            W związku z powyższym padają pytania dotyczące skutecznego rozwiązywania problemów w środowisku lokalnym:

·         Czyją troską powinno być odpowiednio wczesne zdiagnozowanie problemów małego dziecka w szkole?
·         Jaki wpływ może mieć wczesne udzielenie pomocy – adekwatne do zdiagnozowanych potrzeb uczniów z deficytami rozwojowymi lub emocjonalnymi –  na zmniejszanie ilości i rozwój sieci placówek resocjalizacyjno - wychowawczych  i socjoterapeutycznych na terenie kraju?
Należy zaznaczyć, że są to najdroższe placówki ze wszystkich subwencjonowanych
z budżetu państwa. Aktualnie istnieje 80 młodzieżowych ośrodków wychowawczych z liczbą miejsc: 4834 oraz 66 młodzieżowych ośrodków socjoterapii z liczbą miejsc: 3460 – łącznie 8294 miejsca dla uczniów, którzy z różnych powodów musieli opuścić swoje szkoły i środowiska.
·         Na kim spoczywa obowiązek odpowiedniego przygotowania kadry pedagogicznej szkoły do podejmowania działań profilaktycznych i rozwiązywania trudnych sytuacji?
·         Jaki jest udział rodziców w budowaniu środowiska wychowawczego szkoły?
·         Jakie jest miejsce szkoły w lokalnych strategiach rozwiązywania problemów społecznych?

Znaczącą rolę w osiąganiu satysfakcjonujących wyników nauczania, wychowania i opieki może mieć dobra współpraca szkoły z rodzicami, poradnią psychologiczno-pedagogiczną, placówkami doskonalenia nauczycieli, organem prowadzącym szkołę.
W środowisku lokalnym optymalnym modelem sprzyjającym skutecznemu rozwiązywaniu problemów społecznych jest bliska współpraca osób reprezentujących różne instytucje, w tym  wspierające dziecko i rodzinę, oraz przedstawicieli organizacji, którzy znają to środowisko                            i mają dobre rozeznanie w problemach charakterystycznych dla danego terenu.
I tu pojawia się potrzeba powrotu do opisanych losów Michała, który wkrótce osiągnie pełnoletniość, ukończy w MOW gimnazjum i rozpocznie dorosłe życie. Nie ma wątpliwości, że jego rodzina od początku będzie przeżywała kryzys, i to nie tylko z powodu wielkiej troski Michała o to, czy będzie umiał zaspokoić wszystkie potrzeby swojego dziecka, czego sam nie zaznał w dzieciństwie. Oboje młodzi ludzie – on  i matka jego dziecka, która też była wychowanką placówki opiekuńczo-wychowawczej – muszą nauczyć się, jak być dobrymi rodzicami, zadbać  o warunki materialne rodziny, podjąć ewentualnie dalsze kształcenie, dążąc do wykorzystania osobistego potencjału dla dobra dziecka. Można mieć nadzieję, że Michał odpowiednio ukierunkowany przez kadrę Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego, w którym obecnie przebywa, nawiąże kontakt z lokalną instytucją mającą za zadanie udzielenie wsparcia dziecku i rodzinie w kryzysie i że jego dziecko nie będzie w przyszłości kwalifikowało się do umieszczenia w systemie pieczy zastępczej.
Pisząc do „Słonecznej Skały” o potrzebach dzieci, nauczycieli i rodziców, z przywołaniem postaci Janusza Korczaka wielkiego pedagoga, dla którego miłość i kierowanie rozwojem dzieci było najwyższym życiowym powołaniem nie sposób nie zwrócić uwagi także na Annę Jenke jako mądrego nauczyciela, odpowiedzialnego wychowawcę, przyjaciela dzieci i młodzieży, zwłaszcza „dzieci ulicy”. Zwracając się do nauczycieli, jako grupy najbardziej elitarnej i odpowiedzialnej za wychowanie przypominała:
Bądźmy realistami i w tani sposób nie pocieszajmy siebie i nie rozgrzeszajmy.
Za kilkanaście lat będą oceniać, jak nasze pokolenie wywiązało się
z odpowiedzialności za dzisiejsze czasy, za dzisiejszą młodzie
(Z notatek Anny Jenke).
                                                                      
  Teresa Kaniowska – nauczyciel konsultant
Wydział Resocjalizacji i Socjoterapii
Ośrodek Rozwoju Edukacji